Sàn giao dịch hàng hóa phái sinh là gì?

Sàn giao dịch hàng hóa phái sinh là gì?

Gần đây, giao dịch hàng hóa phái sinh nổi lên là một trong những kênh đầu tư có “tiềm năng” lớn, nổi bật nhất được nhiều nhà đầu tư lựa chọn.

Hàng hóa phái sinh là gì?

Hàng hóa phái sinh là hình thức giao dịch hàng hóa theo các chỉ số về giá. Sở giao dịch hàng hóa Việt Nam sẽ là cầu nối với các sở giao dịch hàng hóa các nước trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Anh… và giao dịch các loại hàng hóa được quy định. Tuy nhiên hiện tại Sở giao dịch hàng hóa Việt Nam chưa tổ chức việc giao nhận hàng hóa vật chất nên các nhà đầu tư tại Việt Nam chỉ giao dịch với các nước trên thế giới theo chỉ số về giá cả mà không nhận hàng.

Loại giao dịch hàng hóa này ra đời nhằm mục đích giúp các nhà đầu tư kiếm lời từ sự chênh lệch trong giá cả, vừa giúp cho người nông dân, người sản xuất định giá được sản phẩm của mình với giá cao, tính toán được mức lợi nhuận. Đồng thời còn giúp doanh nghiệp mua bán có thể cân đối hàng hóa mua bán mà không bị ảnh hưởng bởi giá cả thị trường, tránh được rủi ro.

Hàng hóa phái sinh là gì

Tại sao có thị trường hàng hóa phái sinh?

Hàng hóa phái sinh ra đời trước được thiết kế dưới dạng hợp đồng tài chính.

  • Hàng hóa phái sinh ra đời nhằm mục đích giúp các nhà đầu tư tìm kiếm lới nhuận từ sự chênh lệch giá hàng hóa
  • Hàng hóa phái sinh giúp người nông dận chủ động được giá bán sản phẩm với giá cao và định được mức lợi nhuận sẽ có được trong tương lai.
  • Với giao dịch bán trước sản phẩm mình sản xuất với thời hạn giao hàng là một thời điểm định trước trong tương lại” ví dụ: 6 tháng hay 1 năm sau”.
  • Nếu giá biến động đi xuống thì người nông dân vân giữ được mức lợi nhuận định trước và yên tâm sản xuất sản phẩm để đem lại năng suất cao mà không phải bận tâm về được mùa mất giá và được giá mất mùa.
  • Hàng hóa phái sinh cũng là công cụ giúp cho các doanh nghiệp mua bán hàng hóa có thể cân bằng đối ứng trạng thái mua một số lượng lớn hàng hóa bằng 1 lệnh bán tương ứng lại để yên tâm mua bán trao đổi hàng hóa mà không bị ảnh hưởng bởi giá cả thị trương lên xuống nhằm giảm tránh rủi ro.

Mặc dù sự phát triển mạnh mẽ vượt bậc của giao dịch hàng hóa phái sinh chỉ thực sự diễn ra vào nửa cuối thế kỷ 20, song công cụ tài chính này đã xuất hiện từ khá sớm trong lịch sử loài người. Dù rằng những dạng thức tồn tại đầu tiên của nó là khá thô sơ.

  • Người ta đã tìm thấy dấu vết của những giao dịch mang dáng dấp của hợp đồng kỳ hạn từ thời Hy Lạp cổ đại, rồi sau đó ở thời kỳ Trung cổ tại Châu Âu.
  • Đến những năm 1690, thị trường gạo Dojima ra đời ở Nhật Bản, đánh dấu sự hình thành thị trường hợp đồng hàng hóa tương lai đầu tiên trên thế giới.
  • Ban đầu thị trương này sinh ra giúp cho người nông dân nhật định được mức giá bán của sản phẩm gạo của mình trong tương lai để tập trung vào sản xuất cho tốt ko chịu rủi ro về biến động giá.
  • Từ những công cụ đơn giản được tạo ra ngay ở thời kỳ đầu mới xuất hiện thị trường, hàng hóa phái sinh dần trở nên đa dạng hơn, mang những đặc điểm ngày càng phức tạp nhằm đáp ứng tối đa nhu cầu của người sử dụng.

Ngày nay, người ta có thể lựa chọn công cụ thích hợp nhất với mình từ rất nhiều loại hàng hóa phái sinh khác nhau, bao gồm từ

  • Hợp đồng kỳ hạn (forward contracts): hợp động kết thúc trong 1 thời hạn định trước trong tương lai ở cà phê là các kỳ hạn tháng 3 ,5, 7, 9,11,1
  • Hợp đồng tương lai (futures): hợp đồng định trước mua bán sẽ giao dịch trong 1 điểm nào đó trong tương lai.
  • Hợp đồng quyền chọn (options): là hợp đồng giúp người mua bán có quyền chọn mua trước bán sau hay bán trước mua sau tùy theo nhu cầu nhận định của nhà đầu tư.

Và thị trương hàng hóa phái sinh dần dần phát triển ra khá đa dạng công cụ trợ giúp cho nhà đầu tư nông dân và doanh nghiệp có 1 công cụ hiểu quả để bảo vệ rủi ro và tìm kiếm lợi nhuận cho mình.

Các khái niệm cần biết khi giao dịch hàng hóa phái sinh

Ký quỹ là gì?

Là số tiền mà nhà đầu tư phải nộp và duy trì trên tài khoản của mình để thực hiện nghĩa vụ thanh toán từ giao dịch hàng hóa phái sinh.

Đây không phải là phần tiền thanh toán trả trước của toàn bộ hợp đồng mà là khoản tiền bảo  đảm sẽ thực hiện nghĩa vụ tại thời điểm đáo hạn.

Mức ký quỹ giao dịch hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn hàng hóa tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam.

Mức ký quỷ giao dịch

Mức ký quỹ giao dịch hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn hàng hóa tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam

Các loại ký quỹ trong giao dịch hàng hóa phái sinh:

  • Ký quỹ ban đầu (Initial Margin – IM): Để có đủ điều kiện đặt lệnh mở mới
  • Ký quỹ duy trì (Maintenance Margin – MM): Để duy trì vị thế và không bị đóng lệnh bắt buộc
  • Ký quỹ biến đổi (Variation Margin – VM): Khoản tiền nộp thêm cho Thành viên kinh doanh khi dưới mức yêu cầu
  • Ký quỹ giao nhận hàng hóa (Delivery Margin – DM): Áp dụng sau ngày thông báo đầu tiên khi có ý định tham gia giao nhận hàng hóa
  • Ký quỹ đặc biệt (Special Margin – SM): Tại những thời điểm đặc biệt biến động của thị trường toàn cầu.
  • Ký quỹ bù trừ (Clearing Margin – CM): Áp dụng cho Thành viên kinh doanh.

Phí giao dịch

Phí giao dịch: là khoản tiền khách hàng phải trả để được giao dịch từng hợp đồng tương lai.

Trong giao dịch hàng hóa phái sinh, nhà đầu tư chỉ phải trả duy nhất phí giao dịch (khoảng 300.000 – 350.000 tùy vào từng sản phẩm) mà không phải trả bất cứ một khoản phí nào khác nào như lãi suất qua đêm. Điều này đặc biệt có lợi cho các nhà đầu tư dài hạn, thường nắm giữ vị thế mở trong một thời gian dài.

Khái niệm LOT

LOT là cách gọi tắt khối lượng hàng hóa cơ sở tham gia vào giao dịch trên phần mềm giao dịch. Ví dụ, 1 lot ngô tương ứng 5.000 giạ.

Vị thế giao dịch hàng hóa (vị thế mở)

Vị thế mở trong thị trường kỳ hạn là số lượng hợp đồng kỳ hạn mà một người nắm giữ (hợp đồng bán, hợp đồng mua).

Các vị thế này có thể dẫn đến rủi ro tăng (hoặc giảm) tài sản ở nhiều mức độ cho các Thành viên hoặc khách hàng đang là chủ thể của các vị thế mở đó.

Khi vị thế hợp đồng hết hạn mà còn ở trạng thái mở, thì người nắm giữ buộc phải tham gia vào quá trình giao nhận hàng hóa vật chất.

Thị trường giao ngay (spot market)

Mua bán hàng hóa trực tiếp tại thời điểm hiện tại. Thanh toán và giao nhận ngay tại thời điểm thực hiện giao dịch.

Thị trường chứng khoán cơ sở là thị trường giao ngay

Các loại hợp đồng trong giao dịch phái sinh hàng hóa

Hợp đồng kỳ hạn (forward contracts) : Là hợp đồng kết thúc trong một thời hạn định trước trong tương lai. Và là một hợp đồng không quy chuẩn

Hợp đồng tương lai (Futures): Là hợp đồng kỳ hạn quy chuẩn, giao dịch mua bán sẽ giao dịch trong 1 điểm nào đó trong tương lai.

Hợp đồng quyền chọn (options): Là hợp đồng giúp người mua bán có quyền chọn mua trước bán sau hay bán trước mua sau tùy theo nhu cầu nhận định của nhà đầu tư.

Các loại hợp đồng hàng hóa phái sinh

Các đối tượng tham gia trên thị trường phái sinh hàng hóa.

Hedger (người bảo hiểm giá): Người bảo hiểm giá có nhu cầu sử dụng thực tế đối với hàng hóa cơ sở. Sử dụng phái sinh hàng hóa làm công cụ để phòng vệ rủi ro từ biến động giá.

Speculator (Người đầu cơ): Không có nhu cầu sử dụng thực tế đối với hàng hóa cơ sở. Mua bán các hợp đồng phái sinh hàng hóa nhằm thu về lợi nhuận từ sự biến động giá.

Arbitrager: Người thực hiện các chiến lược kinh doanh chênh lệch giá.

Hàng hóa cơ sở

Hàng hóa cơ sở được phân loại thành 4 nhóm chính:

  • Nông nghiệp: Ngô, Lúa mì ,Đậu tương, Khô đậu tương, Dầu đậu tương,…
  • Nguyên liệu: Bông, Đường, Cao Su, Cà phê Robusta, Cà phê Arabica,…
  • Kim loại: Bạc, Nhôm, Đồng, Quặng sắt, …
  • Năng lượng: Dầu thô, Dầu đốt, Khí đốt tự nhiên, Xăng pha chế….
4 nhóm hàng hóa phái sinh

Các loại lệnh cơ bản trong phái sinh hàng hóa

  • Lênh thị trường (Market Order/MKT): Mua/Bán các hợp đồng tại mức giá thị trường.
  • Lệnh giới hạn (Limit Order / LMT): Mua/Bán các hợp đồng tại mức giá được chỉ định hoặc tốt hơn.
  • Lệnh dừng (Stop Order / STP): Mua/Bán các hợp đồng với lệnh thị trường khi mức giá tại thị trường bằng mức giá dừng được chỉ định trước.
  • Lệnh dừng giới hạn (Stop Limit Order / STL): Mua/Bán các hợp đồng với mức giá giới hạn khi mức giá tại thị trường bằng mức giá dừng được chỉ định trước.

Sàn giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam và thế giới

Đối với các nhà đầu tư, việc chọn nơi để giao dịch là phải sinh uy tín.Trên thế giới có rất nhiều sàn giao dịch hàng hóa lớn đang hoạt động từ châu Âu, châu Á cho đến châu Mỹ. Trong đó có thể kể tên các sàn tiêu biểu như:

Sàn CBOT – The Chicago Board of Trade được thành lập từ năm 1848 chuyên cung cấp các mặt hàng nông sản như: ngô, đậu tương, lúa mỳ. Sàn được đặt tại Chicago – Mỹ.

Sàn NYMEX –  Newyork Mercantile Exchange đây là sàn giao dịch hàng hóa phái sinh lớn thứ 2 trên thế giới của Tập đoàn Chicago Mercantile Exchange.

Sàn ICE – Intercontinental Exchange được thành lập từ tháng 5 năm 2000 tại Atlanta. Sàn ICE hoạt động hoàn toàn như một sàn giao dịch điện tử và liên kết trực tiếp với các cá nhân, công ty muốn kinh doanh dầu, khí đốt, nhiên liệu máy bay, khí gas…

Sàn TOCOM – Tokyo Commodity Exchange chuyên niêm yết các sản phẩm như cao su, vàng, bạc và bạch kim…

Hiện nay, ở Việt Nam mới chỉ có một vài sàn giao dịch hàng hóa phái sinh được Bộ Công Thương cấp phép hoạt động. Trong đó có sàn giao dịch hàng hóa của Công ty Cổ phần Giao Dịch Hàng Hóa Gia Cát Lợi là một trong những thành viên chính thức của Sở Giao Dịch Hàng Hóa Việt Nam.

Tìm thêm về cách thức tham gia đầu tư phái sinh hàng hóa tại Công Ty Cổ Phần Giao Dịch Hàng Hóa Gia Cát Lợi

Công ty giao dịch hàng hóa phái sinh uy tín hàng đầu tại Việt Nam